kèm nhiều bản vẽ, biểu đồ, bản đồ, bảng tóm tắt. Chính nhờ chia là hai phần như vậy mà mọi thứ trở nên rõ ràng hơn, chỗ nào là tư liệu, công cụ và chỗ nào là bàn luận, suy luận, hình dung gợi mở của tác giả. Và quan trọng nhất là nội dung, chỉ với hai chương trên đã đáng để mua rồi
Trong tâm thức người Quảng Nam đây như một vùng đất không người, mờ nhạt trên mặt đất là những con đường mòn cũ, ai đó đã đi qua và tạo nên họ cũng không buồn bận tâm. Trên con đường ấy thỉnh thoảng có vài lưỡi cuốc, lưỡi cày, vài từ ngữ rơi vãi được người Việt đến nhặt lên và sử dụng. Và họ gọi đó là tiếp thu văn hóa ! Tất cả chỉ có vậy! Hình tượng này đã đến lúc cần được thay đổi, trên con đường ấy không phải chỉ có một người bước đi mà đã có ít nhất hai người lữ hành cùng bước bên nhau suốt 500 năm dài đăng đẳng.
Đã từng có lúc họ âm mưu triệt tiêu nhau, như không thể đội
trời chung, nhưng cũng có lúc họ choàng vai nhau mà đi, giúp nhau từng bát cơm,
hạt muối lúc gian nan, lúc binh đao
cũng như lúc bão lũ, điạhc họa; lúc người thì này che giấu người kia nhưng cũng có lúc
người kia chịu hiểm nguy để đứng lên bảo vệ người này khỏi những cuộc truy sát.
“Tội đồ của ta chúng hết thảy bao dung”
(Chiếu bình Chiêm), nhưng con trai của Chế Bồng Nga cũng sẵn sàng hy sinh cho
Đại Việt khi các tướng Đại Việt đã bỏ chạy cả ! Họ đã từng cãi nhau rằng tau
mới là văn minh còn mi là mọi rợ ! Nhưng họ cũng đã từng gã con cái cho nhau,
từng ngồi mâm cơm sui, từng chung một đội nhạc đưa linh, từng cùng nhau giữ gìn
bờ cõi chống kẻ thù chung; hết lớp cha đến lớp con, 500 năm là bao nhiêu đời ?
Những đứa trẻ đã chơi cùng nhau trên cùng cánh đồng, bơi bên nhau trên cùng
dòng sông, thả trâu trên cùng một vạt cỏ đồng làng; xong lại cũng
cùng đánh nhau, cùng bảo “tau đi đường ni
có bông có hoa, mi đi đường nớ có ma đứng đàng”... Điều lý thú là suốt 20
thế hệ như vậy nhưng nếp nhà ai thì nhà nấy giữ; khác nhau mà không phủ định nhau,
mỗi người một vẻ đẹp, nếu có hơn có kém thì một đã mất đi trong vài thế hệ chứ
sao kéo dài được 500 năm không mai một?
Chặng cuối con đường đó không phải chỉ còn lại một người mà
vì nhiều lý do khiến cả hai đã nhập vào làm một. Chỉ một điều đáng tiếc là con
cháu họ lại cứ đinh ninh rằng cuộc hành trình đó chỉ có một, mà không hay rằng đang tự làm nghèo mình
đi, đó là chưa nói đã đã vô tình mà có lỗi rất nhiều với ông bà tổ tiên mà
không hay không biết ! ".
